2
گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی جامع سلامت اداری در دستگاه قضایی با رویکرد تلفیقی فقهی-قانونی انجام شده است. این مطالعه از منظر پارادایمشناسی در زمره تحقیقات تفسیری قرار داشته و با اتکا به رویکرد کیفی، از استراتژی تحلیل مضمون مبتنی بر الگوی براون و کلارک و ترسیم شبکه مضامین استرلینگ بهره جسته است. دادههای پژوهش از طریق تتبع نظاممند در نصوص فقهی و اسناد حقوقی در کنار انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان (به روش نمونهگیری هدفمند) گردآوری و با استفاده از نرمافزار MAXQDA تحلیل شدهاند. یافتههای پژوهش نشان داد که سلامت اداری سازهای چندبعدی است که در دو ساحت تجلی مییابد: در رویکرد فقهی، سلامت اداری بر مضامین فراگیر «عدالت در انتصابات و دادرسی»، «حفظ منابع مالی و نهی از اسراف»، «پاسخگویی و امانتداری منصب»، «پرهیز از فساد و برخورد با خائن»، «نظارت دقیق و همگانی» و «شفافیت و اتقان در اجرا» استوار است . در رویکرد قانونی، مضامین فراگیر شامل «عدالت ساختاری و برابری فرصتها»، «شفافیت و حق دسترسی آزاد به اطلاعات»، «پاسخگویی و مسئولیتپذیری قانونی»، «نزاهت شغلی و صیانت از قدرت»، «پایش مستمر و برخورد با تخلف» و «توسعه اخلاق حرفهای و توانمندسازی» شناسایی شدند که زیرساختهای حقوقی و اجرایی سلامت را تضمین میکنند. سنتز این دو بخش به طراحی مدلی منجر شد که در آن سلامت اداری، محصول پیوند ارگانیک میان «انضباط قانونی» و «تقوای سازمانی» بوده و با تکیه بر سازوکارهایی نظیر شایستهگزینی، نظارت هوشمند و اتقان عمل، چارچوبی استراتژیک برای بازسازی سرمایه اجتماعی دستگاه قضایی فراهم میآورد.